Trong bài viết nhân Quốc khánh năm nay, Chủ tịch
Nước Trương Tấn Sang khi đề cập đến những thử thách mà đất nước đang đối
mặt, đã nhấn mạnh: “Việt Nam đã chứng tỏ không chỉ một lần về khả năng
có thể vượt qua những khó khăn tưởng chừng không thể, chúng ta sẽ tiếp
tục vượt qua mọi thử thách để thực hiện những mục tiêu lớn lao. Để làm
được như vậy, đoàn kết, đồng thuận là một yêu cầu không thể thiếu”.
|
Từ bao đời, người dân Việt đã thấm thía giá trị của sự đồng thuận trong cuộc mưu sinh. Ảnh: Thanh Hảo
|
Để
hiểu thêm những điều Chủ tịch Nước đề cập qua bài viết, báo Sài Gòn
Tiếp Thị đã tổ chức buổi toạ đàm “Sức mạnh của sự đồng thuận”, với sự
tham dự của nhiều giới: doanh nhân, nhà nghiên cứu giáo dục, văn nghệ
sĩ…
Đồng thuận bằng trái tim chứ không bằng cách giơ tay
Nhà
thơ Trần Tiến Dũng mở đầu toạ đàm bằng những lo âu: “Nghĩ về con người
Việt Nam tương lai, tôi thấy rõ bi kịch về sự sụp đổ thần tượng. Các bạn
ấy không còn một điểm tựa nào cả. Có thần tượng trẻ xuất hiện một thời
gian ngắn là sụp đổ, dẫn đến không có điểm tựa để sống. Muốn có sự đồng
thuận trong việc tạo dựng những gương mặt thần tượng, phải có những con
người tử tế, để lớp trẻ học hỏi từ họ những kinh nghiệm sống. Thần tượng
không thể chỉ màu hồng, chung chung, phải có dấu ấn đời sống, có chi
tiết riêng, để gần với tuổi trẻ hơn. Chuyện đời tư, chuyện đóng góp cho
cái chung, chuyện sai lầm của mỗi người cũng cần được nhìn nhận rõ ràng.
Nếu không có đời sống, sẽ chỉ là giả dối. Đừng nhầm lẫn, đánh đồng giữa
cái chung và cái riêng. Mặt khác, muốn có đồng thuận, phải thừa nhận sự
phá sản, sự suy thoái của những giá trị cũ, xây dựng những cái thật,
cái mới, không đánh bóng. Tìm kiếm sự đồng thuận là hướng về tương lai.
Giá trị phải mới, luôn cập nhật. Nếu chỉ chà đi xát lại những cái để câu
khách, những cái cũ thì chẳng có giá trị gì”.
Ông Nguyễn Duy
Thái, tổng giám đốc công ty Thép Việt, chia sẻ từ kinh nghiệm của sự
đồng thuận trong phát triển doanh nghiệp: “Dù là trong một công ty hay
một đất nước, sự đồng thuận rất quan trọng. Nếu tổ chức đó không hạnh
phúc, rất khó đồng thuận. Đường đi đúng nhất là phải tạo hạnh phúc cho
môi trường đang sống. Đồng thuận phải được coi như kim chỉ nam trong
quan điểm của người quản trị, đi từ văn hoá của người đứng đầu có dám
chấp nhận sự khác biệt, chấp nhận sự phản biện không? Hơn ai hết, tôi
hiểu, muốn phát triển, ngày càng phải lấy ý kiến công nhân viên nhiều
hơn. Khi doanh nghiệp đã lớn mạnh đến một tầm mức nào đó, tôi càng cảm
thấy rõ bản thân không làm được tất cả nếu không có người khác. Có hai
dạng người quản trị: một dạng vui vẻ, hài hoà, biết lắng nghe; một dạng
nghiêm khắc, làm cho người ta sợ. Tôi chọn thái độ hài hoà với mọi
người, biết lắng nghe, để nhận được nguồn thông tin thứ hai, từ dưới
lên. Kiểu làm cho người ta sợ chỉ có được thông tin một chiều, từ trên
xuống, và sẽ chỉ nhận được sự đồng thuận bằng giơ tay, không đồng thuận
bằng trái tim”.
Đồng thuận trong những giá trị phổ quát
| "Muốn
có đồng thuận, phải thừa nhận sự phá sản, sự suy thoái của những giá
trị cũ, xây dựng những cái thật, cái mới, không đánh bóng. Tìm kiếm sự
đồng thuận là hướng về tương lai. Giá trị phải mới, luôn cập nhật. Nếu
chỉ chà đi xát lại những cái để câu khách, những cái cũ thì chẳng có giá
trị gì". |
Nhà nghiên cứu giáo dục Giản
Tư Trung cho rằng ở Việt Nam, muốn đồng thuận phải có hai yếu tố: thứ
nhất là có mục tiêu chung, mục tiêu ấy được mọi người hiểu, chia sẻ,
nhất trí; thứ hai là phải có những giá trị chung về phẩm hạnh, nhân
cách, dân tộc tính của người Việt. Cần có những cuộc thảo luận phê phán
thói xấu của người Việt, hướng dân tộc đến những phẩm tính không nằm
ngoài giá trị phổ quát của nhân loại, nhưng có đặc điểm riêng. Vai trò
lớn nhất của người lãnh đạo là khả năng dẫn dắt, muốn thế, phải có tầm
vóc và chiều sâu văn hoá. Nền quản trị xã hội, gia đình, quốc gia phải
dựa trên nền quản trị tiến bộ. Xây dựng những phẩm tính có giá trị phổ
quát, biểu hiện rõ nét nhất, đã được văn bản hoá, đó là tuyên ngôn nhân
quyền của Liên hiệp quốc. Mấy trăm quốc gia đặt bút ký vào đó rồi, đó là
một phần những giá trị mà loài người chia sẻ. Ông Nguyễn
Trọng Hạnh – nguyên phó cục trưởng Cục Thuế TP.HCM đề cập đến một thực
tế đau lòng: “Đập vào mắt mình ở tất cả các lĩnh vực, phải chăng đã đi
tới chỗ hình thành sự giả dối có hệ thống. Những thoả hiệp, nhất trí
hình thức có thể đã được sử dụng trong một thời điểm nào đó của lịch sử,
nhưng khi trở thành một lối sống, một đại dịch, làm sao tạo được sự
đồng thuận thật? Khi tôi đi dạy ở một trường, có học trò hỏi tôi: Tại
sao có xã hội mà xe cán đi cán lại một em nhỏ trong khi nhiều người chỉ
đứng nhìn thờ ơ? Tại sao nhiều người nghèo thế mà chính quyền không có
động thái gì? Phải chăng chúng ta đã quen đến mức thấy bình thường với
một xã hội giả dối, vô cảm. Làm thế nào để xác định mục tiêu chung hướng
đến phụng sự đất nước, phụng sự xã hội, để tuổi trẻ có thể dấn thân?”
Đề
cập đến sự khó khăn, ông Lê Hoàng, tổng giám đốc công ty văn hoá Sài
Gòn cho rằng sức mạnh của sự đồng thuận là một quá trình đi từ nhận thức
riêng của mỗi người, đến cọ xát với nhau, qua đó tìm đến cái chung về
quyền lợi, ngộ ra được chân lý. Nếu không, thì chỉ dừng lại ở sự nhất
trí hình thức, thoả hiệp. Còn nhà thơ Nguyễn Duy thì ưu tư: “Đồng thuận
giả thì nhiều lắm, đồng thuận thật rất khó triển khai. Chỉ có thể xây
dựng sự đồng thuận về nhân văn, về giá trị sống. Thôi thì hãy lặng lẽ
làm được điều gì về giá trị sống thì cố gắng làm thôi. Tôi tin là cái
thiện sẽ là vĩnh cửu như tôi đã từng viết trong bài thơ Nhìn từ xa... Tổ
quốc có đoạn: Dù có sao/đừng khoanh tay/ Khủng khiếp thay ngoảnh mặt bó
gối/Cái tốt nhiều hơn sao cái xấu mạnh hơn?/ Những người tốt đang cần
liên hiệp lại/ Dù có sao vẫn Tổ quốc trong lòng/ Mạch tâm linh trong
sạch vô ngần/ Còn thơ còn dân/ Ta là dân – vậy thì ta tồn tại.
Bà
Trần Thị Tuyết Nga, chủ nhân làng du lịch Một Thoáng Việt Nam (Củ Chi)
nhấn mạnh: “Đồng thuận về những giá trị sống của Việt Nam trong tương
lai là vấn đề cực lớn. Phải hướng tới tương lai hạnh phúc cho dân tộc.
Xã hội đang xuống cấp quá lớn về đạo đức. Có một khoảng cách rất xa về
tầm nhìn, về lòng yêu nước. Rất nhiều chuyện sát sườn với đời sống con
người chưa được các cấp lãnh đạo và toàn dân nhìn nhận một cách thấu
đáo”. Xã hội đang lao đi rất nhanh, sự im lặng của một bộ phận xã hội
cũng là biểu hiện sự phản kháng trước những vấn nạn. Con người thời đại
nào cũng cần có cái neo để sống, để chiến đấu, và cống hiến cho cuộc
đời, hướng tới những giá trị chân, thiện, mỹ, chia sẻ những giá trị bằng
những người thực, việc thực, không chỉ bằng lý thuyết. Bà kể câu chuyện
về những bức xúc của mình khi có cơ hội gặp chính quyền, bà nhấn mạnh:
“Cách đây chục năm, tôi có nói với các anh lãnh đạo thành phố rằng, coi
chừng việc coi trọng phát triển kinh tế xem nhẹ văn hoá không những sẽ
giết chết những giá trị nhân văn mà để rồi sau đó, như người đi một chân
vào tương lai, không còn giữ được thăng bằng sẽ đổ vỡ tất cả”. Tiên
đoán của bà có vẻ không sai khi đời sống và những giá trị đạo đức, nhân
văn đi kèm giờ trở nên tha hoá một cách trầm trọng.
Ở góc nhìn
nhân văn, nhà nghiên cứu khoa học Nguyễn Văn Trọng cho rằng mình tìm
thấy ở các giá trị tồn tại của con người, ngoài việc đồng lòng tiến lên
còn có một thái độ sống mà ở đó sự tự thân đáng được tôn trọng. Chính là
cách họ tìm kiếm sự sống sót, tìm kiếm sự thành công cho cuộc đời họ
theo một cách lương thiện mà không xâm phạm lợi ích của kẻ khác, không
nghiền nát người khác để tìm cho mình một chỗ đứng trong lịch sử phát
triển thiếu cân bằng hôm nay. “Nhưng cũng đừng kỳ vọng nhiều quá vào
những giá trị cũ. Giới trẻ hiện nay khác hẳn ngày xưa. Xã hội khác, tham
vọng khác khiến các giá trị mà ta minh định giờ cũng khác. Chúng ta
luôn mong muốn việc làm của chúng ta tác động lên xã hội. Nhưng cũng
đừng kỳ vọng nhiều quá, và chúng ta cũng không dễ dàng trả lời được cho
các bạn trẻ và những giá trị mới mà chúng đã nêu”, ông nói.
Nhà
nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn kết thúc buổi toạ đàm bằng những
lời tâm huyết: “Cần dần dần xây dựng sự đồng thuận xã hội về những giá
trị mới như nhân quyền, dân quyền, dân chủ, môi trường, môi sinh… hoặc
bằng cách tiếp cận mới về những giá trị cũ, nếu không xã hội sẽ phá sản.
Trước mắt là sự đồng thuận của toàn xã hội để giữ lấy Biển Đông”.
Hương Xuân
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu
Chúng ta chỉ có một sức mạnh là đoàn kết toàn dân
Chính
quyền cần ý thức rất mạnh về chuyện đoàn kết. Trong một nước từ chính
quyền đến tất cả dân chúng không đoàn kết thì sẽ rất yếu. Sức mạnh của
chúng ta bây giờ đối với láng giềng là rất yếu về kinh tế, quân sự,
chính trị mà chúng ta chỉ có một sức mạnh là đoàn kết toàn dân. Thực
hiện như thế nào để ý kiến của toàn dân, lãnh đạo, trí thức yêu nước đều
thống nhất thì mới gây được phong trào đoàn kết. Cả một phong trào yêu
đất nước của mình, không có nghĩa là yêu cái đất mà yêu con người của
mình nữa, yêu con người của mình không có nghĩa là những người sống bây
giờ mà còn là những con người hàng ngàn năm xưa đã góp sức xây dựng từ
một dân tộc Giao Chỉ nhỏ bé giờ đã trở thành một quốc gia có vị thế.
Nhưng cũng không vì thế mà tự mãn.
Nhà thơ Việt Phương
Đồng thuận xã hội là sức năng động tự thân của dân tộc
“Đồng
thuận” bao hàm “khác biệt”. Không có khác biệt về lý tưởng,
mục tiêu, tư duy, tình cảm, hành động... thì không có đồng
thuận. Mặt khác hoàn toàn giống nhau thì không phải là đồng
thuận, cũng không phải đoàn kết, nhất trí, thống nhất, mà chỉ
là rập khuôn, sao chép, thường có sự ép buộc, không tự nguyện.
Ai
tạo ra, bảo vệ và củng cố đồng thuận xã hội? Đó là sức năng
động tự thân của dân tộc. Sức năng động tự thân ấy dựa trên
nền tảng, là lịch sử dân tộc, truyền thống dân tộc, các giá
trị tư tưởng, văn hoá của dân tộc, tạo thành bản chất và bản
lĩnh dân tộc.
Cùng với sức năng động ấy chính là não trạng,
tâm trạng, tầm cỡ, phẩm hạnh, chính sách, pháp luật, hành vi
của giới cầm quyền, từ cấp cả nước đến cấp cơ sở.
Từng
cộng đồng người, từng tầng lớp người có sự đồng thuận trong
từng lĩnh vực khác nhau. Những sự đồng thuận này không đối
nghịch, mà thực hiện, bổ sung, phát triển sự đồng thuận xã
hội của toàn dân tộc.
Cần tôn trọng và bảo vệ sự khác
biệt (đã khác biệt là mang tính xây dựng). Cần khắc phục và
loại bỏ sự đối nghịch (mà đối xử văn minh và thu phục đối
với người đối nghịch).
Về sức năng động tự thân của dân
tộc, cần nhấn mạnh vai trò quyết định của nông dân, của cư dân
nông thôn làm nông nghiệp, và rộng hơn, làm kinh tế nông thôn,
tạo dựng xã hội nông thôn. Cần phát huy vai trò động lực của
ba tầng lớp xã hội đan xen vào nhau: trí thức đích thực, doanh
nhân chân chính, tuổi trẻ tâm huyết.
Điều cực kỳ quan
trọng là xử lý đúng quan hệ giữa chính sách và việc làm đối
nội với chính sách và việc làm đối ngoại: từ đối nội mà
đối ngoại, làm chủ đối nội và đối ngoại, không để lực lượng
nước ngoài tác động, chi phối đối nội và đối ngoại của nước
ta.
Từ đồng thuận xã hội hiện nay, tiến lên đoàn kết dân
tộc. Thực sự dân chủ được đến đâu thì thực sự đoàn kết dân
tộc được đến đấy. Thực sự dân chủ là dân chủ do dân tộc chủ
động thực hiện, lãnh đạo biết làm người đầy tớ trung thành
của dân, làm người học trò khiêm tốn của dân, để có thể làm
người hướng dẫn tin cậy của dân. Thứ dân chủ do ai đó rộng
lòng ban phát cho dân, thì là dân chủ giả hiệu. |
